Aug. - okt. 2022, 17e jg. nr.2. Eindredactie: Rob den Boer. E-mail: redactie.bkj@gmail.com.
 
VOORKANT ACTUEEL AGENDA UITGELICHT ARCHIEF COLOFON 
voorpagina
artikel
recensies van tentoonstellingen actuele exposities
Nederland België
opmerkelijke
kunstberichten
artikelen uit  
vorige nummers

over Het Beeldende Kunstjournaal

 

Uitgelicht
Berichten van musea, andere kunstpodia en uitgeverijen, met aansprekende tentoonstellingen en nieuwe kunstboeken, voor u geselecteerd door de redactie.

Kunstmuseum Den Haag: Anni en Josef Albers

Met meer dan 200 werken – schilderijen, foto's, meubels, tekeningen, textiel – wijdt het Kunstmuseum dit najaar een retrospectief aan het kunstenaarskoppel Anni en Josef Albers. In 1922 ontmoetten de twee elkaar op het Bauhaus, waar zij allebei lesgaven. Hier ontsprong een levenslange liefdevolle en professionele relatie. Nadat ze in 1933 Duitsland ontvluchtten, zetten zij hun leven als kunstenaars en docenten voort in de Verenigde Staten.

De tentoonstelling laat zien hoe Anni Albers uit groeide tot een ware pionier van de moderne textielkunst en Josef een artistieke ontwikkeling doormaakte die uitmondde in zijn wereldberoemde Homages to the Square, een serie van ontelbaar veel kleurenstudies in een vierkant vlak. Hoewel Anni en Josef werkten met verschillende materialen, wordt duidelijk hoe groot de invloed was die de twee op elkaar hadden.

 
Studie voor Homage to the Square: Rare Echo (Josef Albers).

Ze deelden hetzelfde gevoel voor kleur, ritme en vorm, waarbij de Bauhaus principes - zoals het respect voor het materiaal en het experiment - nog steeds zichtbaar zijn. De impact die het paar met hun werk en hun docentschap hebben gehad op de ontwikkeling van de moderne kunst valt niet te overschatten. De tentoonstelling kwam tot stand in nauwe samenwerking met The Josef and Anni Albers Foundation.

Anni en Josef Albers, 8 oktober 2022 t/m 15 januari 2023, Kunstmuseum Den Haag, Stadhouderslaan 41, Den Haag. Website: www.kunstmuseum.nl.

Terug naar boven

 

Singer Laren: De Nieuwe Vrouw

Singer Laren presenteert de tentoonstelling 'De Nieuwe Vrouw'. Centraal staat hoe de veranderende maatschappelijke posities van vrouwen gereflecteerd zijn in de Nederlandse kunst vanaf het eind van de 19de eeuw. We volgen hoe vrouwen door zowel vrouwelijke als mannelijke kunstenaars werden afgebeeld, tegen de achtergrond van de voortschrijdende emancipatie.

Het zwaartepunt ligt op de kunst van 1880-1950, aangevuld met hedendaagse kunst die uitnodigt tot reflectie op het heden. De getoonde schilderijen en tekeningen getuigen van vrouwelijke kracht, talent, doorzettingsvermogen én schoonheid, van onder anderen Charley Toorop, Iris Kensmil, Marlene Dumas, Jan Sluijters, Iris Kensmil, Lou Loeber, Eva Besnyö, Isaac Israels, Helen Verhoeven, Thérèse Schwartze, Rineke Dijkstra en Leo Gestel.

Aan de vooravond van de twintigste eeuw heerst er onrust in de samenleving. Vrouwen komen in opstand tegen hun achtergestelde positie en begeven zich in toenemende mate op traditioneel 'mannelijke' terreinen. Ze willen kiesrecht en een betaalde baan. Ze werpen hun benauwende korsetten af en verruilen hun breiwerkjes voor de fiets, het tennisracket of het danscafé.

 
Leo Gestel, 'Vrouw met sigaret', 1911, olieverf op doek, 90 x 63 cm, Kunsthandel Ivo Bouwman, Den Haag.

De geëmancipeerde vrouw in haar vele verschijningsvormen doet de bestaande orde aanvankelijk op haar grondvesten schudden. Ze oogst veel kritiek, zeker bij degenen die niet zitten te wachten op radicale veranderingen in de geijkte man-vrouwverhoudingen.

In de spotlight staat de moderne vrouw in een breed scala aan verschijningsvormen. We zien vrouwen die de barricades op gaan, nieuwe werkvelden betreden, meesterwerken scheppen, collecties aanleggen, een sigaret opsteken, met hun korte coupe flaneren of op de fiets springen. Vrouwen die – keer op keer – tornen aan de ideeën van wat typisch 'vrouwelijk' of 'mannelijk' is in die tijd, die met conventies breken en strijden voor hun recht om zelf keuzes te maken. Van voorstanders van het vrouwenkiesrecht rond 1900 tot voorvechters van de seksuele bevrijding van de vrouw in de jaren 1970, en van de eerste vrouwelijke verplegers tot vroege kunstverzamelaars en museumdirecteuren.

De Nieuwe Vrouw, 13 september 2022 t/m 8 januari 2023, Singer Laren, Oude Drift 1, Laren. Website: www.singerlaren.nl.

Terug naar boven

 

Rijksmuseum Twenthe, Enschede: drie tentoonstelling rond het Italiaans futurisme

Dit najaar staat Rijksmuseum Twenthe geheel in het teken van de toekomst. Op 25 september 2022 openen in Rijksmuseum Twenthe maar liefst drie tentoonstellingen over (én naar aanleiding van) het Italiaans futurisme. Deze avant-gardistische beweging ontstond in 1909 met het verschijnen van een beroemd manifest van de Italiaanse dichter Filippo Tommaso Marinetti, waarin hij droomde van een radicaal nieuwe toekomst. Een toekomst waarin geen plaats is voor het verleden, maar waarin snelheid, agressiviteit en activisme worden bezongen. In de drie decennia die erop volgen gebruikten Marinetti en zijn futuristen hun verbeeldingskracht om die nieuwe wereld vorm te geven.

 
Fortunato Depero, 'De gondelier', 1924, olieverf op doek, Archivio Depero, Rovereto.

In de tentoonstelling 'Marinetti en het futurisme: manifest voor een nieuwe wereld' volgt Rijksmuseum Twenthe de artistieke ontwikkeling van het futurisme aan de hand van zijn charismatische leider Marinetti. De gedroomde nieuwe wereld bleek complexer dan gedacht, wat erin resulteerde dat Marinetti moest schipperen tussen zijn idealen en de politieke werkelijkheid. De tentoonstelling vertelt een verhaal waarbij kunstwerken van onder andere Gino Severini, Umberto Boccioni, Giacomo Balla, Tato en Fortunato Depero worden aangevuld met documentatiemateriaal, geluid én geur. De aanstekelijke energie van de futuristen is voelbaar in deze multisensorische tentoonstelling, en ook in het uitgebreide randprogramma vol workshops, lezingen en futuristische serata.

De tentoonstelling 'The setting of violence' van kunstenaar Rein Jelle Terpstra toont een fotografische benadering van de film 'Salò o le 120 giornate di Sodoma' (1975) van Pier Paolo Pasolini. Deze film over de nadagen van het fascisme in Italië draait om een groep machthebbers die negen jongens en negen meisjes gedurende 120 dagen aan hun wrede macht onderwerpen. Naast de getoonde vernedering, marteling en moord, vallen de prominent aanwezige futuristische schilderijen aan de muren van de villa op. Rein Jelle Terpstra onderzoekt in zijn tentoonstelling de intenties van de filmmaker door frames uit de film van Pasolini te bewerken en van alle gruwelijkheden, slachtoffers en daders te ontdoen. Wat overblijft zijn lege ruimtes die een onheilspellende sfeer uitademen.

Op uitnodiging van Rijksmuseum Twenthe stelde schrijver Atte Jongstra de tentoonstelling 'Homo Symbioticus' samen, waarin hij vooruitblikt. Jongstra reageert hierbij op de Italiaanse futuristen, die de oorlog verheerlijkten en van mening waren dat de oude wereld vernietigd moest worden om tot een nieuwe reine toekomst te komen. Jongstra ziet dit anders: 'het ware futurisme draait niet om vernietiging maar om versmelting. Het ware futurisme is niet zwart maar groen.' Het resultaat is een rijke tentoonstelling met meer dan honderd kunstwerken, die samen de weg naar de nieuwe groene mens belichamen. De mens die samenwerkt met de natuur, in plaats van ertegenin: de homo symbioticus.

Marinetti en het futurisme; Homo Symbioticus, The setting of violence, 25 september 2022 t/m 19 februari 2023, Rijksmuseum Twenthe, Lasondersingel 129, Enschede. Website: www.rijksmuseumtwenthe.nl.

Terug naar boven

 

Museum Flehite, Amersfoort: '.....naar de natuur. MONDRIAAN en de Haagse School'

Dat Piet Mondriaan (1872 – 1944) wereldberoemd werd met zijn abstracte schilderkunst is bekend. Maar niet iedereen weet dat hij aan het begin van zijn carrière een heel goede landschapschilder was. Hij werd geïnspireerd door de schilders van de Haagse School, maar ontwikkelde wel zijn eigen stijl.

Ter gelegenheid van Mondriaans 150ste geboortejaar is in Museum Flehite de tentoonstelling '.....naar de natuur. MONDRIAAN en de Haagse School' te zien, met zo'n 80 landschappen uit privécollecties, kunsthandel en musea van Piet Mondriaan en schilders zoals Jacob Maris, Anton Mauve, Paul Gabriël en Jan Hendrik Weissenbruch.

 
Piet Mondriaan, 'Boerderij Landzicht gezien van stroomafwaarts met een zichtbare geveltop', 1902 - 1903.

Wie Mondriaans landschappen bekijkt in het licht van de Haagse School herkent de invloed die hij als beginnend schilder ondervond. Net als de Haagse Scholers trok Mondriaan naar het buitengebied om te tekenen en schilderen. De Hollandse natuur en ons kenmerkende polderland waren zijn belangrijkste inspiratiebronnen. Mondriaan volgde niet blindelings de 'grote jongens' als Mauve en Gabriël na. In de twintig jaar dat Mondriaan landschappen schilderde, ontwikkelde hij een eigen stijl waarin gevoel voor harmonie en experimenten met verschillende kleuren kenmerkend zijn. De tentoonstelling brengt die mengeling van navolging en oorspronkelijkheid over het voetlicht.

Na de Eerste Wereldoorlog raakte de schilderkunst in Europa steeds meer in de ban van experiment en vernieuwing, de verschrikkingen van de oorlog moesten worden verwerkt, het beladen verleden moest worden afgeschud. In Nederland nam de belangstelling en waardering voor een traditionele stroming als de Haagse School steeds verder af. Ook Mondriaan zette na 1908 belangrijke stappen op het pad van de artistieke vernieuwing en zou een van de belangrijkste vertegenwoordigers van het modernisme worden.

Piet Mondriaan werd 150 jaar geleden (1872) geboren in Amersfoort. De stad staat in 2022 uitvoerig stil bij dat bijzondere feit met een omvangrijk en veelzijdig cultureel programma dat de titel 'Het feest van de verbeelding' draagt. Een belangrijk onderdeel van het Mondriaan-programma vormen tentoonstellingen over of geïnspireerd op het werk van de schilder in de Amersfoortse musea.

'.....naar de natuur. MONDRIAAN en de Haagse School', 8 oktober 2022 t/m 29 januari 2023, Museum Flehite, Westsingel 50, Amersfoort. Website: www.museumflehite.nl.

Terug naar boven

 

Kunsthal KAdE, Amersfoort: Baksteen | Brick, een ode aan het veelzijdige bouwmateriaal

Baksteen, we zien het dagelijks. Een eeuwenoud bouwmateriaal dat veel in onze omgeving voorkomt voor zowel de constructie van muren als bestratingen. De tentoonstelling 'BAKSTEEN' brengt een ode aan het materiaal met werk van meer dan vijftig kunstenaars, architecten en ontwerpers uit binnen- en buitenland. In nieuw en bestaand werk tonen zij de schoonheid en zeggingskracht van gebakken steen. 'BAKSTEEN' is vanaf 10 september 2022 te zien in Kunsthal KAdE, de Elleboogkerk en via een tour door Amersfoort met nieuwe folly's en bestaande panden.

Opvallend veel beeldend kunstenaars voelen zich verwant met de baksteen. In Kunsthal KAdE tonen verschillende kunstenaars de esthetische en symbolische aspecten ervan. Fotograaf Caroline Heinecke eert de verzameling van een bakstenencollectioneur met een foto van de baksteen op een sokkel. In haar kleurrijke sculptuur focust Suzie van Staaveren zich op de kracht van herhaling. De geschilderde baksteen komt aan bod met nieuwe werken van Florens Kool en Lisa Couwenbergh. Speciaal voor de tentoonstelling heeft Bart Lunenburg een residentie gedaan in Buitenplaats Doornburgh waar hij de gemetselde baksteen onderzocht in relatie tot de techniek van het weven.

Caroline Heinecke, 'Master of Things, Collection of Bricks', 2020, foto, Fine Art Print op Hahnemühle papier. Courtesy de kunstenaar.

De symboliek van baksteen komt naar voren in het 'Washhouse' van Makkink & Bey. Hier geeft de baksteen een gevoel van veiligheid. De foto van een stapel puin waar ooit een huis stond van Lara Almarcegui illustreert verval. Kunsthal KAdE toont ook de baksteen als protestmiddel, met foto's van de Nieuwmarktprotesten van Karel Wetselaar en er zijn ballaststenen van oude VOC-schepen te zien. Shilpa Gupta laat de bezoeker ervaren hoe het is om grenzen te verleggen terwijl ze over een bakstenen muur lopen. In een kleine presentatie in Kunsthal KAdE is aandacht voor de verschillende facetten van de techniek: van de baksteenfabriek van weleer, tot aan de robot-metselmachine en de steenlegdrone.

De schoonheid van het materiaal komt nadrukkelijk tot uiting in de monumentale bouwwerken van de Deense kunstenaar Per Kirkeby (1938-2018). Bijzonder is het opnieuw uitvoeren van twee belangrijke projecten, 'Londen' en 'Parijs', van de kunstenaar in de grote zaal van Kunsthal KAdE. Kirkeby wilde alle uitvoeringen van zijn sculpturen laten metselen met lokale materialen en door lokale ambachtslieden. Kirkeby maakte sinds 1973 bakstenen sculpturen die herinneren aan vormen en gebouwen uit zijn reizen. De bouwwerken hebben geen duidelijke functie, net zoals de folly's uit Engeland begin 19e eeuw: dwaasbouw zonder functie, puur om van de schoonheid te genieten.

Speciaal voor de tentoonstelling heeft Kunsthal KAdE zeven kunstenaars gevraagd een folly van baksteen te bedenken: Floris Alkemade, ATM Atmosphere (Antal Bos, Thijs Trompert, Marisja Smit), Olivier Goethals, André Pielage, Jan Poolen, Office Winhov en Baukje Trenning. Zes folly's worden in de maanden juli en augustus verspreid door de stad gemetseld. De folly's zijn onderdeel van een speciale route langs bijzondere bakstenen in de stad Amersfoort. Het boekje met de baksteentour is vanaf 10 september verkrijgbaar in de KAdEShop. De tour is ontwikkeld in samenwerking met architectuurcentrum FAsadE en de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed.

Op steenworpafstand van Kunsthal KAdE ligt de Elleboogkerk. Door het grote vloeroppervlak is de kerk goed geschikt voor een waar sculpturenpark met werk van onder meer Jennifer Tee, Marlon de Azambuja, buro BELéN en Filip Dujardin. Bij binnenkomst staat een muur van de Mexicaanse kunstenaar Bosco Sodi. De kunstenaar nodigt bezoekers uit om de muur steen voor steen af te breken: een fysieke handeling met symbolische betekenis. Leerlingen van MBO bouwtechniek metselen live tijdens de Open Monumentendagen een bijzonder werkstuk.

Bij de tentoonstelling verschijnt een catalogus. De catalogus vormt een weerslag van een onderzoek naar baksteen kunstwerken wereldwijd. Eindredactie: Machteld Leij.

Baksteen | Brick, 10 september 2022 t/m 8 januari 2023, KAdE, Kunsthal in Amersfoort, Eemplein 77 (Eemhuis), Amersfoort. Website: www.kunsthalkade.nl.

Terug naar boven

 

Groninger Museum: Kleur!

De betekenis en het gebruik van kleur vormen op een originele manier de basis van de nieuwe tentoonstelling. 'Kleur!' levert een vrolijke selectie op van mode, schilderijen, fotografie, sculptuur en keramiek. Er zijn onder andere topwerken van Inez van Lamsweerde, Iris van Herpen, Bruce Nauman, Marga Weimans en kunstenaars van De Ploeg te zien.

De unieke combinaties van kunst- en gebruiksvoorwerpen zetten je aan het denken en laten kleuren voelen. Wat doen de kleuren met jou? Roepen zij emotie op, trekken zij aan of stoten zij juist af?

 
Kleur! Foto: Siese Veenstra.

Al sinds heugenis geeft de mens kleur aan zijn lichaam, kleding of voorwerpen. Daarmee krijgen kleuren een betekenis. Zo linken wij oranje in Nederland aan het koningshuis. Het symboliseert nationale eenheid, en dat is goed te zien als de straten oranje kleuren tijdens een EK of WK. In de tentoonstelling sprankelt het oranje in een bevrijdingsrok uit 1945 én in een kunstwerk van de Australische Aboriginal-kunstenaar Jacko Tingiyari Tjakamarra.

In de expositie ontstaan verrassende combinaties. In de rode zaal hangt een portret dat laat zien dat de Groningse adel zich graag in rode chique mantels liet portretteren. Maar rood is ook de kleur van liefde en lust in een foto van Cornelie Tollens. In het werk van Chi Peng is rood onlosmakelijk verbonden met de Chinese cultuur, waar het symbool staat voor geluk en voorspoed. Tegelijkertijd refereert het als nationale kleur aan een onderdrukkend politiek regime.

In het kleurrijke Groninger Museum geeft elke zaal een toelichting op de betekenis en achtergrond van een kleur. Hoe wordt zij gemaakt? Welk effect heeft zij op je humeur? Kun je haar manipuleren? Er zijn oneindig veel kleurnuances, maar de expositie volgt de kleuren van de regenboog, te beginnen bij geel. Daarna loop je door groen, rood, roze, oranje en blauw. Ook de niet-kleuren, zwart en wit, komen aan bod. De zwart-witte kunst gebruikt de afwezigheid van kleur voor het grootste contrast dat er is. Al met al ervaar je in de tentoonstelling een unieke kleurexplosie door de grote variatie in stijlen en materiaalgebruik. Voortaan kijk je anders naar kleuren en wat zij met je doen.

Kleur! t/m 8 januari 2023, Groninger Museum, Museumeiland 1, Groningen. Website: www.groningermuseum.nl.

Terug naar boven

 

Eye Filmmuseum, Amsterdam: Fiona Tan, Mountains and Molehills

Hoe worden herinneringen bewaard – in archieven, in geheugens, in het landschap en op film? Beeldend kunstenaar en filmmaker Fiona Tan (1966, Indonesië) onderzoekt manieren waarop we de wereld om ons heen vastleggen. Daarbij werkt ze met fotografie en bewegend beeld en creëert ze ruimtelijke installaties.

Dit najaar presenteert Eye Filmmuseum het werk van Fiona Tan in de solotentoonstelling 'Mountains and Molehills'.

 
Fiona Tan, 'Gray Glass', 2020, met dank aan de kunstenaar en de Frith Street Gallery, Londen.

Centraal in de tentoonstelling staan de werken Gray Glass (2020) en Inventory (2012) en het nieuwe werk Footsteps (2022) dat Fiona Tan maakte op uitnodiging van Eye. In deze video-installaties komt de verhouding tussen degenen aan weerszijden van de lens aan bod; maar ook de relaties tussen beeld, maker en kijker. Tan beschouwt tijd als medium en als werktuig. Tijd is materiaal dat ze onderzoekt, kneedt en bewerkt tot kunstwerk – vaak met combinaties van stilstaand en bewegend beeld. Daarbij kijkt ze met een kritische maar ook poëtische blik naar manieren van waarnemen en representeren. Hoe maak je een waarachtig portret van een individu, een gemeenschap, een plek of een tijd?

In het nieuwe werk Footsteps legt Tan een verbinding tussen persoonlijke verhalen en de wereld om ons heen. Daarbij maakt ze gebruik van materiaal dat ze vond in de collectie van Eye: vergeten Nederlandse documentaire filmbeelden uit het vroege tijdperk van de stille film, meer dan honderd jaar oud. De beelden worden gecombineerd met teksten uit brieven die Tan van haar vader ontving in de periode dat ze net in Nederland was komen wonen, eind jaren tachtig. In de brieven meandert hij moeiteloos tussen persoonlijke berichten en gebeurtenissen die zich voltrokken op het wereldtoneel, zoals de val van de Muur in Berlijn en de Tianmenprotesten in Beijing. Footsteps duurt 96 minuten en is dagelijks op vaste tijden te zien in de tentoonstelling.

Uit het oeuvre van Tan spreekt een fascinatie voor archieven, musea, collecties, depots en de bijbehorende architectuur. Waar komt de menselijke drang vandaan om dingen te bewaren? Hoe wordt informatie geïnventariseerd, geordend en opgeslagen – fysiek en mentaal? Wie heeft hier zeggenschap over, en tot welke machtsstructuren leidt dit? Deze vragen zijn verbonden met het dekoloniseren van archieven, een vraagstuk waar ook Eye zich op richt.

In samenwerking met nai010 geeft Eye een publicatie uit bij de tentoonstelling, met bijdragen van Hanneke Grootenboer, Dana Linssen en Fiona Tan zelf. De catalogus is rijk geïllustreerd met installatiefoto's, filmstills en foto's van achter de schermen. Ook is er een programma met filmvertoningen, gesprekken en presentaties in Eye's filmzalen. De Akademie van Kunsten - KNAW organiseert op 20 oktober 2022 een symposium rondom het werk van Fiona Tan.

Fiona Tan, Mountains and Molehills, 1 oktober 2022 t/m 8 januari 2023, Eye Filmmuseum, IJpromenade 1, Amsterdam. Website: www.eyefilm.nl.

Terug naar boven

 

Het Scheepvaartmuseum, Amsterdam: Mens op Zee, prikkelende portretten en verhalen

Het Scheepvaartmuseum en de Dutch National Portrait Gallery presenteren van 7 oktober 2022 t/m 28 mei 2023 de fototentoonstelling 'Mens op Zee: een veelzijdige maritieme wereld' waarin prikkelende, ontroerende en onvoorspelbare portretten en verhalen laten zien hoe het op-zee-zijn je als mens kan veranderen. Met een verrassend tentoonstellingsontwerp van prijswinnend ontwerpbureau MAISON the FAUX dompelt 'Mens op Zee' de bezoeker onder in de veelzijdige en soms tegenstrijdige maritieme wereld. De rijke verzameling fotografische werken – waarvan veel nooit eerder tentoongesteld zijn – toont een brede waaier aan persoonlijke verhalen die achter de wereld op zee schuilgaan.

De tentoonstelling belicht de vaste rollen en veranderlijke identiteiten van de mens op zee: sociale structuren en hiërarchie aan boord tegenover vrijheid en transitie.

 
Portret van een Javaans bemanningslid aan boord van de Johan van Oldenbarnevelt in 1938, Alphons Hustinx. Collectie HSM.

De mens op zee is letterlijk in beweging, reist – soms noodgedwongen – van A naar B, bevindt zich tussen twee werelden en vaart voorbij de grenzen van het bekende. Op het snijvlak tussen heden en verleden belicht Mens op Zee menselijke verhalen achter grotere thema's als gender, inclusie en migratie.

'Mens op Zee' toont fotografie in uiteenlopende verschijningsvormen, gemaakt door professionele fotografen, varende amateurs, instituten en kunstenaars. Van een daguerreotypie en zoutdruk van het oudst bekende portret van een Nederlandse zeeman, tot de hedendaagse seascapes van Dolph Kessler en Mischa Keijser, van glasnegatieven met mede-bemanningsleden in alle rangen en standen van stuurman Willem Dirk Duijf, tot een immersive beeldinstallatie van de dia's van solozeiler Herman Jansen.

Mens op Zee: prikkelende portretten en verhalen, fototentoonstelling, 7 oktober 2022 t/m 28 mei 2023, Het Scheepvaartmuseum, Kattenburgerplein 1, Amsterdam. Website: www.hetscheepvaartmuseum.nl.

Terug naar boven

 

Drents Museum, Assen: De Nebraschijf – De ontdekking van de hemel

Het Drents Museum in Assen presenteert de hemelschijf van Nebra als blikvanger in de tentoonstelling 'De Nebraschijf – De ontdekking van de hemel'. Het unieke archeologische object uit de collectie van het Landesmuseum für Vorgeschichte in Halle (Duitsland) is het magische slotstuk van de expositie waarin de bezoeker op reis gaat door de bronstijd. Van 6 augustus tot en met 18 september 2022 is de Nebraschijf - een absoluut topstuk van de Europese archeologie - voor het eerst in Nederland te bewonderen. De met goud ingelegde bronzen hemelschijf is in 1999 gevonden in Nebra in de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt en is de eerste realistische weergave van de nachtelijke hemel. De schijf dateert uit de vroege bronstijd, circa 1800 v.Chr. en is rond 1600 v.Chr. als offer in de grond begraven. De schijf diende waarschijnlijk als een soort van kalender en laat zien dat men in de bronstijd (2000 tot 800 v.Chr.) over kennis van de sterrenhemel beschikte.

 
De hemelschijf van Nebra (Saksen-Anhalt), ca. 1600 v.Chr., brons en goud, Staatsbureau voor erfgoedbeheer en archeologie Saksen-Anhalt © LDA Sachsen-Anhalt Foto: J. Lipták.

In de tentoonstelling 'De Nebraschijf – De ontdekking van de hemel' leren bezoekers als het ware via een pelgrimstocht van Drenthe naar Nebra de geheimen van de hemelschijf kennen. In een audiobeleving ontdekken bezoekers samen met een meisje uit de bronstijd waarom de mensen in de bronstijd zo geïnteresseerd zijn in het universum, hoe hun kennis over het heelal er uitzag en waarom de hemelschijf gemaakt is. De reis voert langs topstukken uit de eigen Drents Museum-collectie van de bronstijd zoals de kralenketting van Exloo (1900-1500 v. Chr.), langs andere bijzondere objecten uit het Landesmuseum in Halle, en eindigt bij de Nebraschijf. In een vormgeving van bureau NorthernLight uit Amsterdam ziet de bezoeker prachtige bronstijdlandschappen aan zich voorbijtrekken.

Bij de tentoonstelling is een uitgebreid activiteitenprogramma op de zondagen 7 en 14 augustus. Kijk voor het actuele programma op https://drentsmuseum.nl/nl/tentoonstellingen/de-nebraschijf.

De Nebraschijf – De ontdekking van de hemel, 6 augustus t/m 18 september 2022, Drents Museum, Brink 1, Assen. Website: https://drentsmuseum.nl.

Terug naar boven

 

Mondriaanhuis in Amersfoort: Onbegrensd in het Mondriaanhuis

Het Mondriaanhuis in Amersfoort viert het 150e geboortejaar van Piet Mondriaan met de tentoonstelling 'Onbegrensd'.

Voor deze expositie hebben zeven duo's van beeldend kunstenaars en componisten nieuw werk gemaakt. Het resultaat van deze samenwerking is vanaf 4 september 2022 te zien én te horen in het Mondriaanhuis.

Mondriaan is bekend als baanbrekend kunstenaar, die zich bleef ontwikkelen en vernieuwen.

 
Art van Triest, 'Affected' (detail)

De schilder was één van de oprichters van De Stijl, een kunstbeweging waarbinnen de leden elkaar scherp hielden door ideeënuitwisseling en discussie. Geïnspireerd door de interactie binnen De Stijl, heeft het Mondriaanhuis kunstenaars van twee verschillende disciplines samengebracht. Het museum selecteerde zeven beeldend kunstenaars en zeven componisten en vroeg hen om in duo's nieuw werk te ontwikkelen. De zeven duo's werden uitgenodigd om elkaar te ontmoeten, op elkaar te reageren, uit te wisselen en grenzen op te zoeken. Dit heeft geleid tot zeven nieuwe kunstwerken.

Alle composities voor tentoonstelling 'Onbegrensd' werden uitgevoerd door het Keuris Ensemble, bestaande uit Egbert-Jan Louwerse (fluit), Anna voor de Wind (klarinet), Lis Perry (viool), Roeland Duijne (cello) en Henry Kelder (piano). Op zaterdag 15 oktober 2022 zullen alle composities live worden uitgevoerd in Amersfoort door het Keuris Ensemble. Locatie en tijd worden na de zomer bekend gemaakt.

Deelnemers: Ronald Nijhof, Henry Kelder, Fadenka van der Sloot, Jan Maarten Voskuil, Amerentske Koopman, Karina Puuffin, Hans Bakker, Jitske Bakker, Devin de Vries, Art van Triest, Daan van den Hurk en Nathan Bonkerk. Niet op de foto: Anne-Maartje Lemereis en Noëmi Schermann.

Onbegrensd, 4 september 2022 t/m 5 maart 2023, Mondriaanhuis, Kortegracht 11, Amersfoort. Website: www.mondriaanhuis.nl.

Terug naar boven

 

De Oude Kerk, Amsterdam: Ibrahim Mahama – Garden of Scars

Van 5 november 2022 tot en met 19 maart 2023 presenteert de Oude Kerk in Amsterdam 'Garden of Scars', de eerste Nederlandse solopresentatie van de Ghanese kunstenaar Ibrahim Mahama. Ruim achthonderd gedenkstenen worden in de ruimte opgesteld, samengesteld uit afgietsels van Ghanese monumenten en de grafzerken in de Oude Kerk. Ibrahim Mahama groeide de afgelopen tien jaar uit tot een internationaal gerespecteerd kunstenaar die met zijn werk aandacht vraagt voor de culturele en maatschappelijke effecten van internationale handel en migratie.

Wie door de 'Garden of Scars' over de kerkvloer loopt, wandelt zowel over de geschiedenis van de duizenden Amsterdammers die in de loop van de eeuwen hier begraven zijn, als door de geschiedenis van Ghana. Het 3.000m2 grote vloeroppervlak van de Oude Kerk wordt gevormd door grafzerken. Er zijn vele levensverhalen en herinneringen aan verbonden waar mensen zich tot op de dag van vandaag mee identificeren.

 
Ibrahim Mahama aan het werk in de Oude Kerk, 2022. Foto ©: Oude Kerk, Amsterdam.

Mahama beschouwt de grafstenen in de Oude Kerk als een vorm van collectief geheugen en stelt vragen over de sociale en politieke aspecten van de vorming daarvan. De familiegeschiedenissen van de kooplieden, kapiteins, burgemeesters die in de Oude Kerk begraven zijn, worden door Mahama verbonden met de sporen van de geschiedenis van de eeuwenoude forten langs de kust van Ghana waar mensen de (gevolgen van) koloniale handel in Afrika hebben ondergaan. Bij de installatie komt een geluidswerk met geluiden die Mahama opnam rondom deze historische locaties.

De kastelen en forten werden vanaf de 15e eeuw aan de West-Afrikaanse kust gebouwd door handelaren uit Europa, waaronder Nederlanders. Zo diende Fort Elmina aanvankelijk de goudhandel en speelde later een belangrijke rol in de ontwikkeling van de Trans-Atlantische slavenhandel. Mahama wil deze gedeelde geschiedenis zichtbaar maken. Wereldwijde netwerken die gekoppeld zijn aan de beide plekken en doorwerken in deze tijd worden invoelbaar gemaakt.

De grootschalige installaties die Mahama vaak in samenwerking met anderen maakt, raken aan belangrijke kwesties van onze tijd, zowel wereldwijd als specifiek voor zijn thuisland Ghana. Migratie, grensoverschrijding, verplaatsing (door handel) van goederen en mensen, het hergebruik van materialen, de herinterpretatie van gebouwen zijn thema's die hij in zijn werk zichtbaar maakt. Hij noemt zichzelf een tijdreiziger die verschillende plekken en perspectieven gelijktijdig toont.

Ibrahim Mahama – Garden of Scars, 5 november 2022 t/m 19 maart 2023, Amsterdam, Oude Kerk, Oudekerksplein 23, Amsterdam. Website: www.oudekerk.nl.

Terug naar boven

 

Bozar, Brussel: Alexandrië: vervlogen toekomsten

'Alexandrië: vervlogen toekomsten' biedt een vernieuwend perspectief op de Egyptische stad, wars van mythes en stereotypen waar ze vaak mee geassocieerd wordt. De tentoonstelling nodigt de bezoeker uit om een blik te werpen op Alexandrië en zijn geschiedenis en presenteert een eigenzinnige combinatie van archeologische objecten en hedendaagse kunst.

Bozar pakt in samenwerking met het Koninklijk Museum van Mariemont en Mucem uit met 'Alexandrië: vervlogen toekomsten'. De tentoon-stelling neemt de bezoeker mee naar de Egyptische stad Alexandrië, die vanaf 330 v. Chr. gesticht werd door Alexander de Grote.

 
Asli Çavusoglu, 'Gordian Knot', 2013, ceramic, 50 x 29 x 28 cm. Foto: Hadiye Cangökçe.

De havenstad ontpopte zich tot een van de eerste antieke grootsteden en was niet alleen een belangrijk economisch handelscentrum, maar stond ook internationaal bekend om zijn culturele en wetenschappelijke uitstraling. Verschillende nationaliteiten leefden er samen, waardoor er een unieke smeltkroes ontstond met elementen uit de Egyptische, Griekse, Syrische, Romeinse, Joodse.... culturen.

De tentoonstelling verzamelt artefacten uit een periode van meer dan zeven eeuwen, gaande van de stichting van de stad tot de komst van het christendom (381 n. Chr.), met enkele thematische uitstapjes naar Byzantijnse, Arabisch-islamitische en moderne tijden. Aan de hand van een selectie van zo'n 200 werken uit de belangrijkste Europese museumcollecties belicht de tentoonstelling het erfgoed en de nalatenschap van deze belangrijke megapolis. De tentoonstelling gaat dieper in op de stedelijke, politieke en religieuze organisatie van de stad, het dagelijkse leven van de inwoners en de wetenschappelijke en filosofische invloed van dit belangrijke beschavingscentrum in de antieke wereld.

Alexandrië is vandaag nog steeds een miljoenenstad, getekend door de voortdurende ecologische, sociale en politieke erosie en gegrepen in de tang van haar koloniale verleden, de geopolitieke realiteiten en de globalisering. Doorheen de tentoonstelling verruimen zeventien hedendaagse kunstenaars onze blik op de stad van vandaag, haar complexiteit en haar paradoxale aard. Het publiek ontdekt een unieke selectie van hedendaagse kunstwerken (schilderijen, foto's, beeldhouwwerken, audiovisuele installaties), waarvan er drie speciaal voor de tentoonstelling zijn gecreëerd door Wael Shawky, Jasmina Metwaly en Mona Marzouk.

Alexandrië: vervlogen toekomsten, 30 september 2022 t/m 8 januari 2023, Bozar - Paleis voor Schone Kunsten, Ravensteinstraat 23, Brussel, België. Website: www.bozar.be.

Terug naar boven

 

Foam, Amsterdam: Surinaamse Trouwportretten

In Foam is de tentoonstelling 'Surinaamse Trouwportretten' te zien, een verzameling van bijzondere portretten die samen bijna een eeuw Surinaamse geschiedenis beslaan. De foto's bestrijken de periode van 1846 tot 1954, toen Suriname nog een Nederlandse kolonie was. De familiefoto's en -verhalen maken inzichtelijk hoezeer Surinamers onder Nederlands bestuur naar alle windstreken zijn afgereisd. Surinamers waaierden namelijk al vroeg uit over de wereld en vonden hun partner soms elders, op Aruba, Curaçao of Bonaire, in voormalig Nederlands Oost-Indië, Nederland of Noord-Amerika. De kracht van deze verzameling persoonlijke foto's zit hem dan ook in de veelheid aan verschillende verbintenissen die zich over de hele wereld uitstrekten.

 
Hubertina Anna De Smet en Leonard Augustin Maria Lichtveld. Foto: © Leo Lichtveld.

Aan de hand van meer dan honderd bruidsfoto's en verhalen geeft deze tentoonstelling een beeld van door huwelijk verbonden levens van Surinamers tussen 1846 en 1954. De portretten vertellen het verhaal van talloze menselijke verbintenissen die (lands)grenzen, etniciteit of religie overschrijden. De vele verschillende familiegeschiedenissen laten zien dat dit zelden zonder slag of stoot ging. Toch volgden de meeste geliefden de weg van hun hart en won de liefde het vaak van de tijdsgeest. De familieverhalen zijn vaak verweven met belangrijke thema's die de koloniale geschiedenis van Suriname kenmerken: slavernij, contractarbeid, immigratie en emigratie, conflict en strijd. Maar ook: verbinding, diversiteit en eensgezindheid. De foto's zijn daarom niet alleen van grote betekenis voor degenen die hierin een deel van hun familiegeschiedenis vereeuwigd zien, maar belichamen ook een gedeelde (inter)nationale geschiedenis.

De vroegste foto in deze tentoonstelling dateert uit 1846, slechts 7 jaar na de bekendmaking van de daguerreotypie, een vroeg fotografisch procedé dat algauw zijn weg naar Suriname vond. De bruid op deze foto, Maria Louisa de Hart, werd nog in slavernij geboren. De laatste foto dateert uit 1954, het jaar dat Suriname een autonoom land werd binnen het Koninkrijk der Nederlanden. Op 25 november 1975 volgde de onafhankelijkheid.

Het idee om deze bijzondere portretten bijeen te brengen ontstond in 2014 bij Lucia Nankoe, de initiatiefnemer van deze tentoonstelling. Samen met haar team sprak zij vele nakomelingen van bruidsparen, van wie minimaal één voorouder een Surinaamse achtergrond heeft. De resulterende verzameling portretten is sinds de uitgave van een boek en een reizende tentoonstelling in 2019 gestaag blijven groeien. Inmiddels telt het project meer dan 135 foto's en verhalen, die samen bijna een eeuw Surinaamse geschiedenis beslaan.

In 2019 verscheen het boek 'Trouwportretten. Surinaamse Voorouders in Beeld. Album 1846-1950' bij Uitgeverij In de Knipscheer. In de loop van dit jaar verschijnt een vervolgpublicatie.

Surinaamse Trouwportretten, t/m 7 september 2022, Foam, Keizersgracht 609, Amsterdam. Website: www.foam.org.

Terug naar boven

 

Museum Beelden aan Zee, Scheveningen: Mart Visser, Sculptures

Museum Beelden aan Zee in Scheveningen presenteert een overzichtstentoonstelling van beeldend kunstenaar Mart Visser. Het museum toont een selectie van ruim honderd sculpturen en tachtig reliëfs, schilderijen en installaties, met een diversiteit aan abstracte koppen en gezichten. Bij de opening van de dynamische expositie 'Sculptures' lanceert Mart Visser een eerste kunstboek met een impressie van zijn drie ateliers en werkwijze.

 
Mart Visser in zijn atelier. Foto: Chee Janssen – TK Photography. Tentoonstelling Museum Beelden aan Zee.

Hoewel Mart Visser vooral bekendheid geniet om zijn werk als modeontwerper, is hij al jaren ook een gepassioneerd en multidisciplinair kunstenaar. Op intuïtieve wijze maakt hij sculpturen en schilderijen en experimenteert met formaten en materiaalgebruik. Net als bij zijn modernistische modedesign versterken structuur, reliëf, textuur en techniek het ontwerp.

Het uitgangspunt voor Mart Vissers beeldende kunst is een persoonlijk inlevingsvermogen en het zoeken van raakvlakken met andere kunst, die hij bewondert of hem intrigeert. Daarnaast is het ook een zoektocht naar de menselijke vorm, innerlijke integriteit of authenticiteit. Ieder werk is een reflectie van ontmoetingen. Voor Mart Visser is zijn kunst een ode aan creatie. De kunstenaar maakt sculpturen van zware materialen, ruwe houtsoorten, stenen en ijzer; met een liefde voor oude, verweerde materialen. Hij stapelt, modelleert met het gewicht en vormt fascinerende objecten. Vervolgens worden die kunstwerken met muzikaal gevoel gegroepeerd, in een ritme, als installatie.

Al zolang Mart Visser een potlood of penseel kan vasthouden, tekent hij hoofden. De expressie van het gezicht in al zijn vormen is wat hem boeit. Zijn geschilderde koppen en tronies, met een sterk signatuur, kenmerken zich door een ruige en abstracte opzet, met een kleurenpalet van nachtblauw, gradaties in zwart/wit/grijs, donkeroranje, oker en een parade aan vergrijsde tonen.

Mart Visser | Sculptures, t/m 2 oktober 2022, museum Beelden aan Zee, Harteveltstraat 1, Den Haag. Website: www.beeldenaanzee.nl.

Terug naar boven

 

Marres, Maastricht: Limburg Biënnale #2

In 2022 organiseert Marres, Huis voor Hedendaagse Cultuur in Maastricht, de tweede editie van de 'Limburg Biënnale', een groepstentoonstelling, die alle soorten kunstenaars bij elkaar brengt, in een feestelijke viering van de kunsten. Marres volgt hierbij de traditie van de jaarlijkse Summer Exhibition van de Royal Academy in Londen. De eerste editie, die in 2020 plaatsvond, was met ruim 250 kunstwerken van meer dan 150 kunstenaars een groot succes.

Met een brede waaier aan kunstwerken laat de Limburg Biënnale de samenhang tussen professionele en amateurkunsten zien. Naast een klein aantal kunstenaars dat hun werk met enige regelmaat in galeries en musea mag tonen, is er een groot aantal makers die in informele circuits werken. Sommigen zijn georganiseerd in kunstenaarsinitiatieven, tonen hun werk in de semi-openbaarheid en hebben een eigen kring van verzamelaars. Anderen zijn amateur en tonen hun werk vooral in huiselijke kring. Samen vormen al deze kunstenaars de humuslaag waarin de professionele kunsten wortelen en die een brede publieke belangstelling voor de kunst mogelijk maakt.

De Limburg Biënnale wil een stevige culturele impuls aan de regio geven. Limburg wordt geconfronteerd met teruglopende voorzieningen voor makers, een gebrek aan

 
Han de Kluijver, 'Wisselende perspectieven', gegoten glas 600 x 300 x 200 mm. Foto: Tomas Hilger.

private financiering voor projecten en overheden die worstelen met hun cultuurbegrotingen. Het gevolg is dat kunstliefhebbers steeds vaker moeten reizen om werken van kunstenaars uit hun eigen regio te zien. De Limburg Biënnale wil hier een tegenwicht aan bieden.

De juryleden en curatoren voor de Limburg Biënnale #2 zijn: Kymani Ceder, Paul Drissen, Afra Eisma, Gijs Frieling, Norbert Grunschel, Susanne Khalil Yusef, Femmy Otten, Derk Thijs, Roy Villevoye & Fransje Killaars, Niña Weijers en Mickey Yang. De juryleden en curatoren zijn allemaal beeldend kunstenaars. Zij krijgen elk een ruimte in Marres tot hun beschikking, die zij inrichten met de door hen geselecteerde kunstwerken. Voor de variatie in perspectief, is er bij deze editie voor gekozen om een lid te benoemen dat geen beeldend kunstenaar is; met Niña Weijers zit er ook een schrijver in de jury.

De geselecteerde kunstenaars zijn o.a: Atelier Les Deux Garçons, Gijs Frieling, Han de Kluijver, Annemarie Nibbering, Studio Kuhlmann & Delphine Lejeune, Studio Tess, Veerle Verschooren, Roy Villevoye, Bas de Weerd, Niña Weijers, Trudie Westen, Ine van der Weyden, Heleen Wiemer, Vita Soul Wilmering, Suyoung Yang.

Limburg Biënnale #2, nog t/m 14 aug 2022, Marres, Huis voor Hedendaagse Cultuur, Capucijnenstraat 98, Maastricht. Website: https://marres.org.

Terug naar boven

 

(Terugblik) Menen, België: Glassssssss in de kazematten

In de meer dan tweehonderd jaar oude gewelfde bomvrije ruimtes van Menen (West-Vlaanderen, België) was in de maand juni 2022 voor de zesde keer de tentoonstelling 'Glassssssss' te zien. De Kazematten, gebouwd door de Nederlanders in Menen, maakten deel uit van de stadsversterkingen van het bastion van de rivier de Leie. Zij dateren uit de Hollandse periode, ten tijde van Koning Willem I, toen Menen een barrièrestad was aan de zuidgrens van het Koninkrijk der Nederlanden. De Kazematten werden door de militairen gebruikt om er munitie in op te slaan, levensmiddelen te bewaren of als schuilplaats voor soldaten en geschut.

 
Han de Kluijver, 'Rehearsal for eternity', 2021, 520 mm x 180 x 110 mm.

Ook tijdens de Tweede Wereldoorlog zochten de bewoners er bescherming tijdens bombardementen. De deelnemende kunstenaars waren: Felix Toto Breda, Nathalie Pontegnies, Myriam Thomas, Erwin Houssin, uit België; Pascale Lemoine uit Frankrijk en Marianne Smit, Han de Kluijver, Ida Scheijgrond en Hilde de Rooij uit Nederland.

Hilde de Rooij, Ida Scheijgrond en Han de Kluijver maakten een installatie over hoe angst ons leven begint te beheersen. Angst voor het verleden, voor oorlog, voor het onbekende, voor kunst en angst voor verandering. In coronatijd is ons lichaam zelfs een gevaar voor de ander geworden. Soms is iets hard, uit steen gehouwen, maar blijkt dan niet zo te zijn. In dit soort paradoxen zoeken we ons een weg door het leven. Bijna alles draagt verschillende betekenissen in zich, terwijl onze omgeving duidelijkheid opdringt. Iets is goed of slecht, mooi of lelijk. We komen er steeds meer achter, dat veel zaken fluïde zijn, iets moois kan ook lelijke kanten hebben, iets liefs kan ook kwaadaardig zijn. Een scenografie van ruimte, tijd en kunst. We leven in een wereld van grote veranderingen, die onlosmakelijk verbonden is met gebeurtenissen die we rond ons zien: hetere zomers, toenemende droogte, een veranderende bevolkingssamenstelling en de omgang met het koloniaal verleden. Hoe we onze omgeving aanpassen aan die evoluties, gaat iedereen aan. In de installatie 'in Transit' van Hilde de Rooij, Ida Scheijgrond en Han de Kluijver wordt gezocht naar een nieuw houvast, een artistiek perspectief.
Installatie Hilde de Rooij. Foto: Han de Kluijver, 30 juni 2022.

Terug naar boven | LEES OOK DE KUNSTAGENDA

Inhoud


Anni en Josef Albers, 8 oktober 2022
t/m 15 januari 2023,
Kunstmuseum Den Haag

De Nieuwe Vrouw,
13 september 2022 t/m 8 januari 2023, Singer Laren

Marinetti en het futurisme; Homo Symbioticus, The setting of violence,
25 september 2022 t/m 19 februari 2023, Rijksmuseum Twenthe, Enschede

'.....naar de natuur. MONDRIAAN en de Haagse School',
8 oktober 2022
t/m 29 januari 2023,
Museum Flehite, Amersfoort

Baksteen | Brick,
10 september 2022
t/m 8 januari 2023,
KAdE, Kunsthal in Amersfoort

Kleur!
t/m 8 januari 2023, Groninger Museum

Fiona Tan, Mountains and Molehills,
1 oktober 2022
t/m 8 januari 2023,

Eye Filmmuseum, Amsterdam

Mens op Zee: fototentoonstelling,
7 oktober 2022
t/m 28 mei 2023,
Scheepvaartmuseum, Amsterdam

De Nebraschijf –
De ontdekking
van de hemel,
6 augustus t/m
18 september 2022,
Drents Museum, Assen

Onbegrensd,
4 september 2022
t/m 5 maart 2023,
Mondriaanhuis, Amersfoort

Ibrahim Mahama – Garden of Scars,
5 november 2022
t/m 19 maart 2023,
Amsterdam

Alexandrië: vervlogen toekomsten,
30 september 2022 t/m 8 januari 2023, Bozar - Paleis voor Schone Kunsten, Brussel, België

Surinaamse Trouwportretten,
t/m 7 september 2022, Foam, Amsterdam

Mart Visser | Sculptures,
t/m 2 oktober 2022, museum Beelden aan Zee, Den Haag

Limburg Biënnale #2, t/m 14 aug 2022, Marres, Huis voor Hedendaagse Cultuur, Maastricht

Glassssssss in de kazematten,
juni 2022,
Menen, België