Aug. - okt. 2022, 17e jg. nr.2. Eindredactie: Rob den Boer. E-mail: redactie.bkj@gmail.com.
 

Glasobjecten van Roni Horn: vast of vloeibaar?

Bij zien van het werk van Vladimir Kopecky, dat elders in dit nummer wordt besproken, moest ik denken aan de indrukwekkende objecten van de Amerikaanse kunstenares Roni Horn (1955).

Door Han de Kluijver

Haar objecten van massief glas geven een geweldig effect. Door de combinatie van transparantie en zachte kleuren, balanceren de beelden perfect op de grens van vloeibaarheid en stolling. Op het eerste gezicht zijn ze vrij simpel: cilindervormige objecten van massief glas, mat aan de randen, spiegelend als water aan de bovenkant. De kleur van de objecten verloopt alsof ze van onder af worden aangelicht. Als je er bovenop kijkt, lijkt het oppervlak zo perfect op water, dat je je niet voor kunt stellen dat het niet vloeibaar is.

Sinds het midden van de jaren negentig maakt Horn sculpturen van gegoten glas. Ze zijn technisch perfect, maar daar gaat een heel proces aan vooraf. Glas van deze grootte moet maandenlang onder gecontroleerde omstandigheden afkoelen, om breuken te voorkomen. De objecten wegen gemiddeld 5000 kilo en worden gemaakt door het Duitse glasbedrijf Schott. Het immense gewicht van het glas verwart de zintuigen, omdat de objecten er bijna immaterieel uitzien.

Het object is onafgewerkt, zodat de afdruk van de mal waarin het werd gegoten, zichtbaar blijft. Alleen aan de bovenkant zijn de licht gebogen ronde vormen zo glad gepolijst, dat het lijkt alsof je in een bak met stilstaand water kijkt. Door de reflecties van licht en schaduw lijken de werken soms zelfs zachtjes te gloeien en tot leven te komen. De eindeloze subtiele verschuivingen van de reflecties, plaatsen het object in een eeuwige staat van veranderlijkheid. Het weigert als het ware een vaste visuele identiteit.

Verschijnen als een vloeistof, maar bestaan als een vaste stof. Als Roni Horn hiermee de aard van haar androgynie (je niet mannelijk of vrouwelijk voelen) probeert bloot te leggen, is glas het perfecte middel. Hoewel Horn gebruik maakt van minimalistische geometrische vormen, speelt zij hier met de dubbelzinnige eigenschappen van glas. Het is vloeibaar gemaakt en weer gestold tot een schijnbaar vaste staat, maar het blijft in essentie een vloeistof. Met deze objecten zoekt zij, naast haar andere werk, naar het overgangsmoment tussen stilstand en verandering. Horn gebruikt de fundamentele eigenschappen van glas om objecten te maken die visueel en technisch prachtig zijn.

De objecten van Vladimir Kopecky en Roni Horn zijn geheel verschillend, maar beide gebruiken glas als aanleiding om een verhaal te vertellen over de sociale, culturele en overdrachtelijke betekenis ervan. Zo proberen de kunstenaars ons opnieuw te laten kijken naar een materiaal dat alomtegenwoordig is, maar toch zo ongrijpbaar. Is het een vaste stof of toch een vloeibare? De filosoof Walter Benjamin noemde glas in zijn essay 'Ervaring en armoede' (1933) vaak de vijand van het mysterie, waarmee hij wees op de dubbelzinnige doorzichtigheid van glas, waarachter je je moeilijk kan verbergen.

Han de Kluijver is architect bna bni bnsp.